Zotten vind je overal, ook in gekkenhuizen!

wullen over cioran

DE PARADOX VAN CIORAN

Het boekje lag al een paar weken in het uitstalraam van een Kortrijkse boekhandel. Maar ik kon er niet aan omdat de zaak geruime tijd gesloten was wegens verlof. Dagelijks rende of fietste ik voorbij de verlokking van die etalage. Ik kon bijna niet weerstaan aan die gitzwarte kaft met de gele letters. Dat ding zo snel mogelijk in handen krijgen, was op het laatst bijna mijn enige obsessie geworden! Werk in Nederlandse vertaling van E.M. Cioran is relatief moeilijk te vinden. Het gaat hem hier natuurlijk om de vertaling van ‘ La Tentation d’Exister’. Het boekwerkje kreeg de erg ongelukkig gekozen titel ‘Bestaan als Verleiding’ mee en is uitgegeven door de Historische Uitgeverij uit Utrecht in de reeks ‘Essays Beschouwelijk Werk’ en vertaald uit het Frans door Maarten van Buuren.

‘Bestaan als Verleiding’ als titel lijkt me weinig toepasselijk. Zo’n titel wekt immers verkeerde connotaties op. Bijna zou je denken dat Cioran danig aan het bestaan verknocht was of het bestaan zag als een vorm van constante verleiding. Dat is niet zo! Naar analogie van de Amerikaanse of Duitse vertalingen  zou je voor een titel moeten kiezen als ‘De Verlokking van het Bestaan’ of zelfs ‘De Verleiding om te Bestaan’. Ikzelf kies voor die laatste vertaling omdat hij de paradox van Cioran zo goed tot uitdrukking brengt. De ontwortelde Roemeen vertoefde jarenlang op het scherp van de snede en op het grensgebied van suïcidale wanhoop en radeloze levensdrift. In zijn jeugd leed hij aan een schier ongeneeslijke slapeloosheid. Later werd hij heen en weer geslingerd tussen het anonieme lot van de Roemeense banneling in Parijs en het schrijverschap dat hem in zijn latere leven enige roem verschafte in intellectuele kringen.

Daar sijpelt nu – meer dan tien jaar later – één en ander door in het Nederlandse taalgebied. Na ‘De l’Inconvénient d’être né’ – door De Arbeiderspers ook al zo ongelukkig vertaald als ‘Geboren zijn is ongemak’, het lijkt wel een handboek voor ongeboren kinderen – en ‘Syllogismes de l’Amertume’ – vertaald door De Arbeiderspers als ‘Bittere Syllogismen’. ‘Bestaan als Verleiding’ bevat wel een heel beknopte lijst van artikels en commentaren over Cioran. Da’s wel handig om even op zoek te gaan naar secundaire literatuur. Helaas, het meeste wordt niet eens vermeld. Neem nu Cafard: een luxueuze cd-uitgave met gesproken uittreksels uit interviews met Cioran in het Frans, Duits én het Roemeens. De cd werd uitgegeven door de Keulense uitgeverij Supposé en werpt een nieuw licht op de figuur Cioran. Het boekwerkje bij de cd bevat een schat aan biografische informatie en tal van foto’s van Cioran en zijn levensgezellin Simone Boué. Je hoeft zelfs de woorden niet te begrijpen. Het luisteren naar de zachte stem van de polyglot uit Sibiu legt de o zo noodzakelijke brug tussen het oeuvre en de mens Cioran.

Ik maakte me er enkele jaren geleden druk om dat iemand als de Amerikaanse punkzangeres Lydia Lunch op ‘Matrikamantra’ de figuur Cioran zo verkeerd begreep en vertolkte. Hij is helemaal geen neogothische, baarlijke duivel of decadente doemdenker die het einde der tijden voorspelt. Luisterend naar de gesproken commentaren hoor je integendeel een zelfrelativerende denker met veel zin voor humor, die voortdurend weifelt tussen leven en dood, tussen schrijven en niet schrijven en vanaf het midden van de jaren zeventig geheel moedwillig geen woord meer toevertrouwde aan het papier. Geen Nietschzeaanse uistpraken hier, maar bijna gefluisterde reflecties over zijn Roemeense jeugd en over zijn leven in Parijs en zijn relatie tot de Franse taal. Ik betrap me er trouwens altijd op dat ik alle werken van Cioran koop omwille van de inleidingen. Tijdens het wachten op de heropening van de boekhandel nam ik de gelegenheid te baat om één en ander te hernemen. De inleidingen van landgenote Ilinca Zarifopol-Johnston (bij ‘On The Heights of Despair’ en ‘Tears and Saints’) zijn telkens doorvoeld en verhelderend. ‘A Short History of Decay’ komt zo op ons af zonder inleiding. De inleiding van Tom McGonigle bij Cioran’s belangrijkste werk ‘Anathemas and Admirations’ is kort maar krachtig.

Maarten van Buuren legt in zijn inleiding vrij terloops even de link naar de onderbelichte, politieke omstandigheden van Cioran’s jeugd. Het is inderdaad even schrikken wanneer je leest dat Cioran in zijn jeugd een actief lid was van de fascistische jongerenbeweging ‘IJzeren Garde’ en dat hij in ’35 dweepte met Hitler en het opkomende nationaal-socialisme. In latere werken kwam dat politieke aspect nooit meer uitdrukkelijk naar voor. Cioran deed er het zwijgen toe! Alleen in het naïeve en misbegrepen utopische jeugdwerk ‘Romania’s Transfiguration’ waagde hij zich - met weinig succes overigens - op het politiek gladde ijs van zijn getergde vaderland. Misschien ligt hier wel een beter begrip van de filosoof Cioran? Na die ‘misstappen’ trok hij zich vanaf ’37 helemaal terug in het politiek, sociaal en filosofisch vacuüm van zijn Parijse ballingsoord en zweeg voor de rest van zijn leven als vermoord over politiek. Men zou er zich eens aan moeten wijden om deze ongetwijfeld belangrijke politieke en sociale dimensies van het geval Cioran wat beter uit te spitten. Voor een beter begrip van één van de belangrijkse denkers van de twintigste eeuw… (wordt ongetwijfeld vervolgd!)

Emil Cioran, ‘Bestaan als Verleiding’, vertaald door Maarten van Buuren, Historische Uitgeverij Utrecht, Essays Beschouwelijk Werk, 2001, ISBN 90 6554 412 7.

Peter Wullen.

Categorie: Oh-rgasme(n): poseren voor proza(c)

psychiatrie en samenleving | 30-03-2006 | 15:38 | Link | Reacties (8)